Bunun ne kadar farkındasınız bilmem ama bağımsız kitap yayıncılığı, özellikle rol yapma oyunları alanında müthiş bir atılım gerçekleştiriyor. Indie Press Revolution ya da RPGNow gibi siteleri düzenli olarak takip edenler beni mutlaka onaylayacaktır ama bu yöne doğru biraz daha dikkat çekilmesinde yarar görüyorum. Ve sanırım bunun için elimden gelenin en iyisi, bu atılımın en yeni ürünlerinden Dead Of Night hakkında ayrıntılı bir inceleme yazmak olacak.

Dead Of Night, Steampower Publishing‘den Andrew Kenrick‘in imzasını taşıyor. Sistemin amacı, B Film ve korku sineması atmosferini masaüstünde yaşatabilmek. “Kamp ateşi çevresinde anlatılan ürpertici öykülerin hissini” ve ne kadar dalga geçsek de kopamadığımız film klişelerini canlandırma fikrine odaklanarak tasarlanmış. Bu türden filmlerin büyük bir hayranı olarak, oyunun derhal ilgimi çektiğini söyleyebilirim.

Önce Genel Bir Bakış

Dead Of Night aslında 2005′ten beri var olan bir oyun. Ama yakın zaman önce köklü bir revizyondan geçmiş ve inceleme fırsatı bulduğum ikinci sürümü piyasaya sürülmüş. Bu ikinci sürüm için kitabın görsel tasarımını hazırlama görevi Paul Bourne‘a verilmiş ki bunun çok doğru bir karar olduğunu, ön kapaktan arka kapağa dek, kitabın her yerinde görebiliyorsunuz. Kendisi gerçekten çok başarılı bir sanatçı. Kitabın genel mizanpajı yanında, temaya çok uygun, hayali film afişleri hazırlamış ve arzu edilen atmosferi çok iyi yansıtmış.

Görsellerdeki bu yüksek kalite, kitabın bu işten gerçekten anlayan profesyonellerin elinden çıktığı izlenimini veriyor. Ve kitabın tamamını satır satır okuduktan sonra söyleyebilirim ki bu izlenim, daha derinlemesine bir incelemede de kaybolmuyor.

Çok sayıda masaüstü RPG sistemini inceleyenler bilir, bazen bir sistemin karmaşıklığı yanında bilgilerin sunumundan kaynaklanan belirsizlikler, oyunun kurallarını iyice anlaşılmaz hale getirebilir. Ancak Dead Of Night’ta bu durumla kesinlikle karşılaşmıyorsunuz. Oyunun tüm kuralları, son derece derli toplu sunulmuş. Gereken tüm bilgileri edinirken aklınızda hiç boşluk kalmıyor. Her bir kuralın olası kullanımları ve istisnaları hemen sunulmuş. Böylece hangi durumda nasıl bir yol izlemenin uygun olacağını kestirmekte zorlanmıyorsunuz.

Ayrıca, cinsiyeti bilinmeyen kişiler söz konusu olduğunda o kişiden, ilerici bir ön kabulle “She” zamirini kullanarak bahsetmeyi yeğlemişler ki bu tavrın desteğe layık olduğuna inanıyorum. Bağımsız yayıncılıkta buna sıklıkla rastlıyoruz ve bu tercihi çok olumlu buluyorum.

Peki Ya Kurallar?

Öncelikle, bağımsız RPG’leri D&D, Pathfinder ve WOD başta olmak üzere büyük sistemlerden ayıran temel unsurun kuralları olduğunu söyleyebiliriz. Büyük sistemler büyük çaplı epik maceralar ve gerçekçiliği andıran olasılık hesapları için kural setleri sunuyor. Buna karşılık bağımsız oyunlar -futbol tabiriyle haddini bilerek oynuyor- diyebiliriz.

Genellikle dar bir alana/temaya odaklanıyor ve bu dar alandaki neredeyse tüm durumları kapsayacak, ana akımda kolay kolay görülemeyecek düzeyde ayrıntılı ve esprili bir yapı geliştiriyor. Bu alanın/temanın dışına çıkıldığında eksik kalabiliyorlar ama siz de farklı bir tema için farklı bir oyun/sistem alternatifi aramanız gerektiğini biliyorsunuz.

Evet, Dead Of Night’ta karşılaştığımız durum da aynen budur. Sistem, B Film ve korku sineması türlerine gerçekten temas edebiliyor. “Karakter” teriminin, oyun jargonu içinde “Kurban” diye ifade edilmesi bunun bir örneği. Ama sanırım, bunun en çarpıcı sunumu, Survival Point mekaniğinde ortaya çıkıyor.

Survival Point, pek çok RPG’den alışık olduğumuz Hit Point‘in yanı sıra daha az sayıda RPG’de rastladığımız Sanity Point kavramlarını birleştiriyor. Ama bununla kalmıyor, kimi durumlarda aracınızdaki benzinin, yahut silahınızdaki merminin miktarı gibi unsurları ölçmekte kullanılabiliyor. Örnek vermek gerekirse, bir kurtadamla karşı karşıyaysanız ve elinizde 5 gümüş merminiz varsa bu durumu 5 Survival Point diye tanımlıyoruz. Burada somut bir akıl ya da beden sağlığı yerine insanın kurtadam karşısındaki kazanma ya da hayatta kalma şansına odaklanıyoruz.

Ya da Walking Dead‘in ikinci bölümündeki meşhur zombi kamuflajı sahnesini düşünelim. Zombilerin arasında yürüyen karakterlerin üzerindeki zombi kokusunun miktarı, onların Survival Point’i olarak düşünülmeli. Yağmurla birlikte bunu kaybediyor ve canlarını zor kurtarıyorlardı.

Survival Point kısaca, öyküdeki rolünüzün sonuna ne kadar yaklaştığınızı ifade ediyor.

Ancak Survival Point’ler aktif olarak da kullanılabiliyor. Yani belirli noktalarda bir Survival Point feda ederek çeşitli avantajlar elde edebiliyorsunuz. Örneğin karanlık bir ortamda “Şimdi hatırladım, benim çantamda bir el feneri olacaktı” dediğinizde, bir Survival Point harcayıp onu orada bulabiliyorsunuz.

Söz konusu Survival Point’leri kazanmak olunca, Dead Of Night, B Filmlere gerçekten selam duruyor. Kural setine göre bir karakter kendisini yahut grubunu film klişelerine uygun olarak tehlikeye atması durumunda bir Survival Point kazanıyor.

Elbette burada yer veremediğim çok sayıda Survival Point kazanma ve kaybetme yöntemi mevcut.

Survival Point’in yanı sıra oyun yöneticisinin gücünü sınırlayan ve ona yol gösteren Tension Point, karakterleri işleri batırmaya yöneltip daha bir eğlenceli hale getiren Bad Habits gibi unsurlarla Dead Of Night, çok sade ama işlediği temaya çok uygun bir yapı sunuyor. Kurallara çok hakim bir GM, oyuncuların bilmesi gereken her şeyi 15-20 dk. içinde rahatlıkla anlatabilir. Karakter yaratımları da her oyuncu için 15′er dakikayı geçmeyecektir. 2 tane de 10′luk zarınız varsa tamamdır.

Nasıl Bir Oyun Deneyimi?

Oyuncuların canlarına kast eden bir katilin, hayaletin yahut canavarın da yaratımıyla, bir Dead Of Night seansına hızla başlamak mümkün. Odaklandığı türün klişelere ve kötü fikirlere dayanması sayesinde çok incelikle düşünülmüş orijinal buluşlara da ihtiyacınız olmuyor ve her bir seans için gereken hazırlık minimum düzeyde kalıyor. Böylece oyun buluşmaları, convention’lar başta olmak üzere, bir grup insanın tek seanslık oyunlar oynamak üzere toplandığı sosyal ortamlarda harika bir alternatif haline geliyor.

Ayrıca, bir arkadaşınızın evinde 4-5 kişi toplandıysanız ve yapacak şey bulamıyorsanız, derhal bir Dead Of Night seansına başlayabilirsiniz ve geceniz epey eğlenceli geçebilir. Total Party Kill gibi, pek çok RPG’de kaçınılması tavsiye edilen bir durum, teen slasher türünün canlandırıldığı bir oyunda eğlence haline gelebiliyor. Zombiler tarafından ısırılıp kendisi de bir zombiye dönüşen oyuncunun masadan kalkması gerekmiyor. Zombi olarak oyuna devam edebiliyor. Ve Tension Point mekaniği, GM’e farklı anlarda nasıl bir atmosfer yaratması, senaryo ne zaman ve nasıl ilerletmesi gerektiği konusunda çok bağlayıcı olmayan ama kesinlikle faydalı önerilerde bulunuyor.

Dead Of Night sisteminin en iddialı olduğu konulardan biri bu hızlı yapısı. Ve kitabın neredeyse yarısında GM’lere bu açıdan yararlı olacak makalelere yer verilmiş. Bu noktada Andrew Kenrick’e çok sayıda oyun tasarımcısı, yazarı ve GM katılmış. Farklı insanların tarzlarını, önerilerini okuyarak kendinize uygun bir tarz yaratmanız mümkün. Toolbox Of Terror başlıklı bölümü, farklı canavar ve korku türlerinin oyunculara nasıl sunulması gerektiği konusunda, her türlü sisteme uyarlanabilir fikirler veriyor.

Sonuç Olarak

Henüz bir seans oynama/oynatma fırsatı bulamamış olsam da Dead Of Night’ın bir ürün olarak beni gayet tatmin ettiğini söyleyebilirim. Ödediğim parayı kesinlikle hak ettiğini hissettiren, harika bir kitap okudum. Yalnızca B Film klişelerini derledikleri liste bile insanı gülümsetmeye yetiyor. Ve evet, bunca sözün üzerine bu oyunu herkese tavsiye ediyorum. Bir zamanların VHS furyasına, o parazitli, cızır cızır kayıtlara çeşitli kanalların gece yarısı sonrası yayınladığı ipten kazıktan kopmuş filmlere özlem duyuyorsanız eğer, Dead Of Night’a mutlaka bir şans verin.

Oyunun 7 sayfalık PDF önizlemesine şuradan ulaşabilirsiniz. Satın almak isteyenler de şöyle buyursunlar. Ayrıca, 2005 yılından sonra, oyunun ilk sürümü için çıkan ek senaryolar da PDF satış sistemlerinde bulunabiliyor. Onlara da göz atmanızı öneririm. Örneğin Night Of The Santa Claws adlı macera ücretsiz olarak şuradan dağıtılıyor.

En kısa zamanda bir masa açabilirsek, onun raporunu da burada paylaşacağım. Buraya kadar okuduğunuz için teşekkürler. Özgürlüğünden de kalitesinden de taviz vermeyen bu harikulade kültüre ilginizi biraz olsun çekebildiysem ne ala.

Konvansiyon.

Buna göre, bir kişi hastalandığında gila canavarı onu parçalarına ayırıp sonra birleştirerek iyileşmesini sağlar. Kişinin bedeni ayrık durumdayken kanı karıncalar tarafından, gözleri ve kulakları Güneş tarafından, aklı ise Konuşan Tanrı ve Polen Çocuk tarafından bir araya getirilir. Ve kişi hayata döner.

Kalın yazdığımız sembolleri teker teker okuyacağız. Ama önce bir noktaya dikkat çekmekte yarar var: Gila canavarı doğadaki en güçlü zehire sahip hayvanlardan biridir. Bu senaryoyu bir yerden hatırlıyoruz değil mi? Hipokrat da, yine zehirli bir sürüngeni, yani yılanı, şifanın sembolü olarak kullanmıştı.

Peki Hipokrat’a bu sembol kimden miras kalmıştı?

Kısaca yanıt verelim: Sümerliler. Anadolu’nun çeşitli noktalarında hala görebileceğiniz birbirine dolanmış iki yılan figürü, ilk kez 5 bin yıl kadar önce, Sümerlilerin sağlık ve üreme tanrısı Ningişzida‘ya atfen kullanıldı. Sonraları aynı sembol, Romalıların Batı Anadolu’daki kolonilerinde yine bir sağlık tanrısını, Asclepius‘u temsil etti. Hipokrat’la kurulan bağ şimdi daha açık olmalı.

Ama gila canavarıyla Anadolu kökenli mitolojilerde bulunan yılan figürü arasındaki en güçlü benzerlik, hepimizin ismen bildiği Şahmeran‘da kendisini gösteriyor. Karşılaştırmalı bir çalışma, bize oldukça şaşırtıcı sonuçlar verebilir.

Önce gelin, gila canavarının sembollerini okuyalım. Sonra Şahmeran’ın öyküsünü anlatırken ortak noktalar kolayca dikkatinizi çekecek.

“Kanı karıncalar tarafından…” Yalnızca bizim kültürümüzde değil, dünyanın neredeyse tüm kültürlerinde karınca, çalışkanlığı temsil eder.

“Gözleri ve kulakları Güneş tarafından…” Bu iki organa dikkat. Her ikisi de insanın dış dünyayla iletişim kurmasında başrol oynayan, yegane veri alma araçları. Ve başta Güneş olmak üzere ışık yayan nesneler, pek çok kültürde bilginin sembolü.

“Aklı ise Konuşan Tanrı ve Polen Çocuk tarafından…” Tanrının konuşma işlevinin ön plana çıkarılması önemli. Burada diyalog unsurundan söz etmek mümkün. Tabii 11 Eylül sonrası ciklet gibi çiğnenen diyalog sloganları konumuz değil. Burada bilginin paylaşılması ve farklı kaynaklarla muhakeme edilip zenginleştirilmesi çabası geçerli. Ya Polen Çocuk? Polen bir üreme organizması. Ve üreme organizmaları genellikle iki anlamda kullanılır: yaratıcılık ve üretkenlik. Buna günümüzde de rastlamak mümkün. Yaratıcılığa doğrudan dayanan mesleklerde yeni fikirlerin doğmasına yol açabilecek fikirlere “dişi fikir” dendiğine sıklıkla rastlarız.

Şimdi açıkça söyleyebiliriz ki Navaholar, bu öyküyle kişilere ve toplumlara bir yol, bir formül sunuyor: Çalışkan ve bilgili olun. Bilginizi paylaşarak zenginleştirin. Yaratıcılığınız ve üretkenliğinizle işleyin. O zaman sağlıklı/bilge olursunuz.

Pekala, sıra Şahmeran’da.

Aslında bu öykü hakkında farklı kaynaklar farklı konuşuyor. Öykünün akışı okuduğum metinlerde değişkenlik gösteriyordu. Güvenilir kaynağın hangisi olduğu, araştırmaya değer bir konu. Yine de incelediğim tüm kaynaklarda Şahmeran üç ortak ve sembolik özellik taşıyor.

Bunlardan birincisi, onun zehirli oluşu. Eh, insan başına ama yılan bedenine sahip biri için bu olağan bir durum. Öyküdeki kötü kalpli veziri bu yönüyle öldürüyor.

İkincisi, şifa dağıtması. Öyküdeki hasta sultan, bu sayede iyileşiyor.

Üçüncüsüyse sırların ve bilgeliğin koruyucusu konumunda bulunması. Şahmeran’ın aşık olduğu genç adam, Camsab, tüm kaynaklarda dünyanın en bilge kişisine dönüşüyor. Kimileri bu bilgeliğiyle yeni vezir ilan edildiğini söylüyor, kimileri onun şifa dağıtmaya ilişkin tüm bilgilere sahip olarak Lokman Hekim’e dönüştüğünü… Ama sonuç aynı.

Zehir, şifa ve bilgelik… Çok benzer niteliklere sahip iki ayrı sürüngen, dünyanın iki ucunda aynı kavramların sembolü olarak mitolojik karakterler haline gelmiş. Daha da ilginci, defne ağacının hem Helen hem de Aborjin mitolojisinde iffetin sembolü olarak kullanılması gibi, bu durumun birden fazla örneği var. Kolektif bilinçaltı kavramının daha da fazla incelenmesinde yarar olduğu açık.

Provokatif bir soruyla bitireyim: Nükleer teknoloji hakkındaki klişe tartışmayı hepimiz biliriz. Bomba olarak da kullanmak mümkün, tıp ve enerji alanlarında da. Öyleyse, hangi amaçlarla kullanılacağına karar vermemizi sağlayacak bilgeliğe sahip olmalıyız.

Acaba bu öyküler, teknolojinin nasıl kullanılması gerektiği hakkında felsefi/ahlaki birer öğreti işlevi üstlensin diye de üretilmiş olabilirler mi?

Konvansiyon.

Öncelikle bazı tarihi yakınlıklara dikkat çekmenin yerinde olacağına inanıyorum: Denizaltı teknolojisinin 1860′lı yıllardaki gelişimiyle Denizler Altında 20 Bin Fersah‘ın 1870′teki ilk basımı arasındaki paralellik göze ilk çarpan ayrıntılardan biri. Louis Pasteur’ün 1885 yılında kuduz aşısını bulmasından yalnızca bir yıl sonra, 1886′da Dr. Jekyll Mr. Hyde‘ın ortaya çıkması da tesadüfi değil elbette.

1957 yılında Sovyetler Birliği tarafından fırlatılan ilk uydu olan Sputnik‘i de 1962′de NASA’nın fırlattığı Telstar izlemiş ve Uzay Yarışı olarak adlandırıalan bu dönem,1966 yılında, Star Trek’in yolunu açmıştı.

Yüzeysel düşündüğümüz takdirde bilimsel ve teknolojik gelişmelerin, popüler kültüre malzeme yarattığını söyleyip mevzuyu bu noktada bırakmak mümkün. Ama istiyorum ki konuyu biraz daha eşeleyelim. Zira Star Trek örneği, hem mitolojilerin doğasını okumakta hem de günümüzde yaşanan kimi değişimlerin ayırdına varmakta kullanabileceğimiz güçlü unsurlar içeriyor.

Uzay Yolu ve Dünya Siyaseti

Dizinin Uzay Yarışı’na ilişkin algılamalara etkisinden söz ederek işe başlayabiliriz.

“Tarihin Atılgan ismini asla unutmayacağından emin olalım!”

Kaptan Jean-Luc Picard

Bizim Atılgan olarak andığımız geminin orijinal isminin USS Enterprise olduğunu hatırlayalım ve bu ismi parçalarına ayırarak inceleyelim. USS ifadesi, haber bültenlerinde sıklıkla duyabildiğimiz bir kısaltma. Açılımı United States Ship, yani Birleşik Devletler Gemisi. Bu kısaltma, Amerikan ordusuna ait farklı gemiler ama en çok uçak gemileri için kullanılıyor. Nitekim, bugün Amerikan Deniz Kuvvetleri’nin envanterinde aynı ada sahip bir gemi bulunuyor. Ve bu gemi 1961 yılından beri aktif görevde.

Dizideki USS Enterprise gemisinin açılımıysa United Space Ship. Bu uzay gemisi, artık United Earth diye bilinen ve Dünya’nın her yanına egemen olan tek devlete aittir.

Peki Enterprise sözcüğünde dikkatimizi çekmesi gereken ne? Enterprise, İngilizcede girişim, atılım ve serüven gibi kavramların karşılığı olarak kullanılıyor. Ve nitekim, her bölümün başında Kaptan Kirk, geminin görevini şöyle tanımlıyor:

Geminin beş yıllık görevi, yeni gezegenleri keşfetmek, bilmediğimiz yaşam formlarını ve medeniyetleri aramak, kısacası, daha önce hiçbir insanın gitmediği yerlere gitmektir.

Öyleyse Atılgan sözcüğünün isabetli bir çeviri olduğunu söylemek mümkün. Ancak gözden kaçırılmaması gereken, Enterprise sözcüğünün aynı zamanda “ticari girişim” anlamında da kullanıldığıdır. Biz de iş adamlarına “girişimci” demiyor muyuz?

Özetleyelim. Dizinin kurgusunda Dünya, tek devletin bayrağı altında birleşmiş ve Enterprise, yani Atılgan kadar Girişim olarak da okunabilecek bir gemi tarafından temsil edilmektedir. Amerikan kültür endüstrisi, bu diziyle Soğuk Savaş’ın sonucuna ilişkin bir öngörüde bulunmaktadır. Üstelik daha da ileri gitmekte ve gelecekte tüm gezegenin ABD’nin temsil ettiği değerler çerçevesinde şekilleneceğini iddia etmektedir.

Dizinin kurgusuyla dönemin siyasi koşulları arasındaki paralelliği yeterince açıklığa kavuşturduk diye düşünüyorum. Ayrıntılara indikçe, özellikle de karakterlerin etnik kökenlerine odaklandıkça, saptamalarımızı destekleyecek pek çok örnek üretebiliriz ama bu kadarı yeterli. Durum ortada.

Ancak hala eksik olan noktalar var. Bu kurgu nasıl oldu da Uzay Yarışı’nın, hatta Soğuk Savaş’ın bile geride kaldığı günümüzde hala seviliyor ve yeni yapımlarla varlığını sürdürüyor? Siyasi okumalar, bu olguyu açıklamakta yetersiz. En başta kısaca dile getirdiğimiz, bilimsel ve teknolojik ilerlemelerle popüler kültür arasındaki ilişkiyi biraz derinleştirmek, yeni bir takım alanları aydınlatabilir.

Konvansiyon.

Prens bu sözlere aldırmaz ve yoluna devam eder. Az sonra devle karşılaşır. Dev ona “Dur!” der, “Benim esirimsin.”

Ancak prens ne kaçacak ne de teslim olacaktır. Dövüşmeyi ve gücünü sınamayı tercih eder. Beş silahının beşini de kullanır. Ne var ki devin teninde bir çizik bile açamaz.

Yine de pes etmemeye kararlıdır. Yumruklarını, tekmelerini ve kafasını kullanarak saldırır. Nafile…

Dev en ufak bir hasar almamasına karşın şaşırmıştır. Kendisini gören herkes ölesiye korkarken bu genç adamın bunca cesur durması ve saldırmayı sürdürmesi onu düşündürür: “Bu aslan gibi bir adam, soylu bir doğumun adamı – adam değil yalnızca! Benim gibi bir dev tarafından yakalandığı halde ne titriyor, ne sarsılıyor! Bu yolda durdum duralı onun bir eşini görmedim! Tuhaf, niye korkmuyor?”

Prens onu şöyle yanıtlar: “Senden korkmamın bir anlamı yok zira yaşamda ölüm mutlak bir şeydir. Dahası, karnımda silah olarak bir şimşek var. Beni yesen de, o silahı hazmedemezsin. İçini dilimlere, parçalara ayıracak ve öldürecek seni. O zaman ikimiz de yok olacağız.”

Prensin sözünü ettiği şimşek, bilgeliktir. Ve biz bu prensin adını, önceki bir yaşantısından biliyoruz: Buddha.

Ama şimşek yalnızca Buddha’nın bilgeliğini simgelemez. Eski Mezopotamya’da Asur ve Babil medeniyetlerinden miras resimlerde de aynı bağlantıya rastlarız.

Ve elbette Yunanistan’da. Zeus’un sembolünün şimşek olduğunu herhalde hepimiz biliriz. Gel gelelim, Zeus’un Kronos’la karşılaşmasını pek azımız okumuştur.

Kronos, Olimpos Dağı’ndaki tanrıların çoğunu yutar ancak tıpkı devle karşılaşan Buddha örneğinde olduğu gibi, şimşek sembolünü taşıyan kahramana zarar veremez.

Bu noktada ortaya iki kelime atalım. Kronoloji ve kronometre. Doğru tahmin! Kronos, Yunan mitolojisinde zamanın sembolüdür.

Şimdi sembol dilini tercüme edelim: Zaman her şeyi öğütebilir ama bilgeliği asla.

Şimşek, bin yıllar sonra kıtaları aşacak ve Amerika’da kendisini gösterecektir. Elinde uçurtmasıyla fırtınalı havada elektriği yakalayan Benjamin Franklin, şimşeğin modern dünyadaki efendisi rolünü üstlenecek ve pozitif bilimin büyük kahramanları arasına girecektir.

Ve günlük dile yerleşen “Kafamda bir şimşek çaktı” gibi ifadeler, sembolü sonsuzluğa taşıyacaktır.

Konvansiyon.

İşte bu ve bunun gibi sorunların bir parça olsun üstesinden gelebilmek için Konvansiyon bünyesinde, okuma önerilerinin ötesine geçen, hazır kaynaklara yer vermek istiyorum. Ve bu amaçla, çok değerli bir çaba olarak gördüğüm, Patricia C. Wrede’nin, Fantasy Worldbuilding Questions adlı belgesini Türkçe’ye çevirmekteyim.

Konuyla ilgilenenleri, proje ana sayfasına davet ediyorum. Bundan mutlaka faydalanın.

Konvansiyon.